Beto nyonso lendaka zibula matiti ya Biblia mpe kumona ti Nzambi ke lungisaka bimangu: Moise kabulaka Mubu ya Mbwaki, Elie bokilaka nzala, Yesu tambulaka na zulu ya masa, mpe bilandi belusaka bambevo.

Ya kele na mafunda ya mambu ya bimangu yina ba me sonika na kati ya Biblia. Kana Nzambi ke pesaka kimbangi na bidimbu mpe mambu ya ngitukulu, na yina wapi kele bimangu ya Yandi bubu yayi? Yandi lendaka belusa cancer mutindu Yandi belusaka lepre na kati ya Biblia? Yinki samu na SIDA to malaria? Yandi lendaka sala kimangu mosi? Yinga, Nzambi ke salaka dyaka bimangu mpe bidimbu yayi ke landa bayina ke kwikila.

Ntangu yayi, beno tala bankundi, beno banza na Ntinu George ya Angleterre, ntangu yandi belukaka na bimbevo ya mutindu na mutindu, ntangu beto sambilaka samu na yandi. Beno banza na Florence Nightingale, (nkooko ya yandi ya kento, mubandisi ya Croix Rouge), yandi vwandaka na bakilo pene ya makumi zole na sambwadi, yandi vwandaka ya kutandama kuna ke na kufwa na cancer na zulu ya musobo ya kifundu, ya kutandama kuna ke na kufwa. Mwa yembe ya fioti pumbukaka kuna na kati ya mulaka mpe Mpeve ya Nzambi kwisaka mpe tubaka, “MUTINDU ME TUBA MFUMU, yandi ke zinga.” Mpe yandi kele na bakilo makumi sambanu na nana na kati ya mavimpi ya kulunga.

Beno banza na Kimonikisi Upshaw yina vwandaka ya kukangama na kiti mpe mbeto mvula na manima ya mvula, samu na bamvula makumi sambanu na sambanu. Mpe kaka na mwa ntangu fioti yandi telemaka, kimaka mbangu na kati ya kivinga, simbaka misapi ya makulu ya yandi, yandi kumaka kulutila mbote mpe belukaka.

Beno banza kaka na mafunda mpe mafunda ya bantu yina belukaka. Samu na yinki beto me vwanda awa tii beto ke kufwa? Bika beto sala kima mosi samu na yawu.

Beno vwanda na lukwikilu kana beno kele mbevo to na nsatu. Biblia me tuba ti Yesu Klisto kele mutindu mosi mazono, mpe bubu yayi, mpe kukonda nsuka, na yina kana Yandi vwandaka na kiyeka ya kusala kimangu mosi bamvula mafunda zole me luta, na yina Yandi kele na kiyeka ya kusala mutindu mosi bubu yayi. Yandi silaka beto ti beto me beluka, kana beto ke kwikila kaka.

Nzonzi Upshaw

William D. Upshaw, salaka bamvula nana na Chambre ya ba-Representant ya Etats-Unis mpe lutaka mutindu president na 1932. Kisumbula mosi ya bilanga kangaka nzutu ya yandi ntangu yandi vwandaka mwana, mpe yandi lutisaka bamvula 66 na ba-bequille to na kiti ya bambevo. Na mvula 1951, yandi belukaka ya muvimba mpe tambulaka kulutila mbote luzingu ya yandi nyonso.

 

Florence Nightingale

Florence Nightingale, mpangi ya ntama ya infirmiere ya nene, kuzwaka cancer ya kifundu ya kisika ya nsuka. Yandi tindaka foto yayi mutindu lombilu ya nsuka samu na bisambu na ntwala cancer na nsuka bakaka luzingu ya yandi. Mutindu beno lenda mona, yandi vwandaka pene-pene ya lufwa na ntwala Mfumu Yesu belusaka yandi na 1950. Ba bakaka foto ya kulanda na manima ya kubeluka ya yandi mpe tindaka yawu mutindu kimbangi ti Nzambi ke belusaka dyaka bambevo.

---

Tris Griffin

Tris Griffin kwendaka na bureau ya dokotolo pene ya bamvula 2013 samu na mpasi ya mukongo yina yandi vwandaka na boma ti lendaka vwanda ndandani ya bitumba ya yandi na cancer. MRI mosi talisaka “dissection aortique” na kati ya ntima ya yandi, yina twadisaka badokotolo na kusala bizame mpe dinaka ya lipaso ya nswalu na kilumbu ya kulanda. Nzila na kati ya ntima na kati ya foto kele mpwasika ya kieleka yina zolaka tuba kaka lufwa ya nswalu mpe ya kieleka kana ya me panzana.

Kilumbu ya kulanda, na manima mikwikidi sambilaka samu na yandi, badokotolo twadisaka kizame ya CT ya scanner samu na kutalisa kisika ya mpwasika na ntwala ya lipaso. Ntangu yayi, bafoto me talisa ntima ya muvimba na mavimpi ya mbote. Ya kuyituka chirurgien tubaka na Mama Griffin, “Mu ke bakula ve yinki kutuba na nge. Nge vwandaka na dissection aortique, kasi ntangu yayi banzikisa nionso me kwenda.” Yandi talisaka yandi bafoto na ntwala ya kisambu, mpe na manima yina ya manima. “Nge kele na kimpwanza, mpe na yina, ya kele diaka ve na kidimbu ya cancer. Nge kele na mavimpi ya kulutila mbote.”

 

Fleche ya dokotolo ke na kutalisa musisa, yina kele ya ndombe, kitini ya selekele na kati-kati ya foto. Nzila ya kukambika na kati ya kele aneurisme, to “dissection” ya musisa, yina ke lomba mbala mosi lipaso mpe kele mpasi mingi kana ya me panzana. Ba bakaka scanner na kilumbu yina landaka. Dissection zimbanaka ya muvimba mpe vutukaka ata fioti ve.

Masonuku

Psaume 103:2-3

Sakumuna MFUMU, O moyo ya munu, mpe zimbana ve bandandu yayi nionso:

Yina me lemvokila masumu ya nge nyonso ya nku; yina ke belusaka bimbevo ya nge nyonso;

Esaie 53:5

Kasi yandi lwalaka samu na bayimbi ya beto, ba tobolaka yandi samu na masumu ya beto ya nku: kitumbu ya ngemba ya beto kubwaka na zulu ya yandi; mpe na bamputa ya yandi beto me beluka.

Marc 16:17

Mpe bidimbu yayi ke landa bayina ke kwikila; Na nkumbu ya munu ba ke basisa bampeve ya yimbi; ba ke tuba na bandinga ya malu-malu;

Luc 17:6

Mpe Mfumu tubaka, Kana beno vwandaka na lukwikilu mutindu mbuma ya nkuna ya mutade, beno fwana tuba na yinti yayi ya sikomole, Katuka awa, kwenda na kati ya mubu; mpe ya ke tumama na beno.

Jean 14:12

Ya kieleka, ya kieleka, Mu ke tuba na beno, Yandi yina ke kwikila na munu, yandi mpe ke sala bisalu yina mu ke sala; mpe ya nene mingi kulutila yayi yandi ke sala; samu mu ke kwenda na Tata ya munu.

I Thessaloniciens 1:5

Samu nsangu ya munu ya mbote kwisaka ve na beno na ndinga kaka, kasi dyaka na ngolo, mpe na Mpeve-Santu, mpe na kati ya kimbangi mingi; mutindu beno zaba wapi mutindu ya bantu beto vwandaka na kati ya beno samu na diambu ya beno.

Hebreux 2:3-4

Wapi mutindu beto ke kima, kana beto zimbana mpulusu ya kulutila nene; yina tubamaka ntete na nzila ya Mfumu, mpe siamisamaka na beto na nzila ya bayina kuwaka yandi;

Nzambi dyaka ke pesaka kimbangi ya bawu, na bidimbu mpe mambu ya ngitukulu, mpe bimangu ya nene, mpe makabu ya Mpeve-Santu, landila luzolo ya yandi mosi?

Hebreux 13:8

Yesu Klisto kele mutindu mosi mazono, mpe bubu yayi, mpe kukonda nsuka.

Jacques 5:15

Mpe kisambu ya lukwikilu ke vulusa mbevo, mpe Mfumu ke vumbula yandi; mpe kana yandi salaka masumu, ba ke lemvokila yandi.

I Pierre 2:24

Yina yandi mosi bakaka masumu ya beto na nzutu ya yandi mosi na zulu ya yinti, ti beto, yina vwandaka ya kufwa na masumu, lendaka zinga na ludedomo: na nzila ya bamputa ya yandi beto me beluka.